Categorie archief: MEDITATIE

Always wanted to know about buddhism ?


What Makes You a Buddhist?

It’s not the clothes you wear, the ceremonies you perform, or the meditation you do, says Dzongsar Jamyang Khyentse. It’s not what you eat, how much you drink, or who you have sex with. It’s whether you agree with the four fundamental discoveries the Buddha made under the Bodhi tree, and if you do, you can call yourself a Buddhist.

Once, I was seated on a plane in the middle seat of the middle row on a trans-Atlantic flight, and the sympathetic man sitting next to me made an attempt to be friendly. Seeing my shaved head and maroon skirt, he gathered that I was a Buddhist. When the meal was served, the man considerately offered to order a vegetarian meal for me. Having correctly assumed that I was a Buddhist, he also assumed that I don’t eat meat. That was the beginning of our chat. The flight was long, so to kill our boredom, we discussed Buddhism.

Over time I have come to realize that people often associate Buddhism and Buddhists with peace, meditation, and nonviolence. In fact many seem to think that saffron or maroon robes and a peaceful smile are all it takes to be a Buddhist. As a fanatical Buddhist myself, I must take pride in this reputation, particularly the nonviolent aspect of it, which is so rare in this age of war and violence, and especially religious violence. Throughout the history of humankind, religion seems to beget brutality. Even today religious-extremist violence dominates the news. Yet I think I can say with confidence that so far we Buddhists have not disgraced ourselves. Violence has never played a part in propagating Buddhism.

However, as a trained Buddhist, I also feel a little discontented when Buddhism is associated with nothing beyond vegetarianism, nonviolence, peace, and meditation. Prince Siddhartha, who sacrificed all the comforts and luxuries of palace life, must have been searching for more than passivity and shrubbery when he set out to discover enlightenment.

The message of the four seals is meant to be understood literally, not metaphorically or mystically—and meant to be taken seriously. But the seals are not edicts or commandments.

When a conversation arises like the one with my seatmate on the plane, a non-Buddhist may casually ask, “What makes someone a Buddhist?” That is the hardest question to answer. If the person has a genuine interest, the complete answer does not make for light dinner conversation, and generalizations can lead to misunderstanding. Suppose that you give them the true answer, the answer that points to the very foundation of this 2,500-year-old tradition.

One is a Buddhist if he or she accepts the following four truths:

All compounded things are impermanent.
All emotions are pain.
All things have no inherent existence.
Nirvana is beyond concepts.

These four statements, spoken by the Buddha himself, are known as “the four seals.” Traditionally, seal means something like a hallmark that confirms authenticity. For the sake of simplicity and flow we will refer to these statements as both seals and “truths,” not to be confused with Buddhism’s four noble truths, which pertain solely to aspects of suffering. Even though the four seals are believed to encompass all of Buddhism, people don’t seem to want to hear about them. Without further explanation they serve only to dampen spirits and fail to inspire further interest in many cases. The topic of conversation changes and that’s the end of it.

The message of the four seals is meant to be understood literally, not metaphorically or mystically—and meant to be taken seriously. But the seals are not edicts or commandments. With a little contemplation one sees that there is nothing moralistic or ritualistic about them. There is no mention of good or bad behavior. They are secular truths based on wisdom, and wisdom is the primary concern of a Buddhist. Morals and ethics are secondary. A few puffs of a cigarette and a little fooling around don’t prevent someone from becoming a Buddhist. That is not to say that we have license to be wicked or immoral.

Broadly speaking, wisdom comes from a mind that has what the Buddhists call “right view.” But one doesn’t even have to consider oneself a Buddhist to have right view. Ultimately it is this view that determines our motivation and action. It is the view that guides us on the path of Buddhism. If we can adopt wholesome behaviors in addition to the four seals, it makes us even better Buddhists. But what makes you not a Buddhist?

If you cannot accept that all compounded or fabricated things are impermanent, if you believe that there is some essential substance or concept that is permanent, then you are not a Buddhist.

If you cannot accept that all emotions are pain, if you believe that actually some emotions are purely pleasurable, then you are not a Buddhist.

If you cannot accept that all phenomena are illusory and empty, if you believe that certain things do exist inherently, then you are not a Buddhist.

And if you think that enlightenment exists within the spheres of time, space, and power, then you are not a Buddhist.

You may not have been born in a Buddhist country or to a Buddhist family, you may not wear robes or shave your head, you may eat meat and idolize Eminem and Paris Hilton. That doesn’t mean you cannot be a Buddhist.

So, what makes you a Buddhist? You may not have been born in a Buddhist country or to a Buddhist family, you may not wear robes or shave your head, you may eat meat and idolize Eminem and Paris Hilton. That doesn’t mean you cannot be a Buddhist. In order to be a Buddhist, you must accept that all compounded phenomena are impermanent, all emotions are pain, all things have no inherent existence, and enlightenment is beyond concepts.

It’s not necessary to be constantly and endlessly mindful of these four truths. But they must reside in your mind. You don’t walk around persistently remembering your own name, but when someone asks your name, you remember it instantly. There is no doubt. Anyone who accepts these four seals, even independently of Buddha’s teachings, even never having heard the name Shakyamuni Buddha, can be considered to be on the same path as he.

The Beautiful Logic of the Four Seals

Consider the example of generosity. When we begin to realize the first seal—impermanence—we see everything as transitory and without value, as if it belonged in a Salvation Army donation bag. We don’t necessarily have to give it all away, but we have no clinging to it. When we see that our possessions are all impermanent compounded phenomena, that we cannot cling to them forever, generosity is already practically accomplished.

Understanding the second seal, that all emotions are pain, we see that the miser, the self, is the main culprit, providing nothing but a feeling of poverty. Therefore, by not clinging to the self, we find no reason to cling to our possessions, and there is no more pain of miserliness. Generosity becomes an act of joy.

When we see that our possessions are all impermanent compounded phenomena, that we cannot cling to them forever, generosity is already practically accomplished.

Realizing the third seal, that all things have no inherent existence, we see the futility of clinging, because whatever we are clinging to has no truly existing nature. It’s like dreaming that you are distributing a billion dollars to strangers on the street. You can give generously because it’s dream money, and yet you are able to reap all the fun of the experience. Generosity based on these three views inevitably makes us realize that there is no goal. It is not a sacrifice endured in order to get recognition or to ensure a better rebirth.

Generosity without a price tag, expectations, or strings provides a glimpse into the fourth view, the truth that liberation, enlightenment, is beyond conception.

If we measure the perfection of a virtuous action, such as generosity, by material standards—how much poverty is eliminated—we can never reach perfection. Destitution and the desires of the destitute are endless. Even the desires of the wealthy are endless; in fact the desires of humans can never be fully satisfied. But according to Siddhartha, generosity should be measured by the level of attachment one has to what is being given and to the self that is giving it. Once you have realized that the self and all its possessions are impermanent and have no truly existing nature, you have nonattachment, and that is perfect generosity. For this reason the first action encouraged in the Buddhist sutras is the practice of generosity.

A Deeper Understanding of Karma, Purity and Nonviolence

The concept of karma, the undeniable trademark of Buddhism, also falls within these four truths. When causes and conditions come together and there are no obstacles, consequences arise. Consequence is karma. This karma is gathered by consciousness— the mind, or the self. If this self acts out of greed or aggression, negative karma is generated. If a thought or action is motivated by love, tolerance, and a wish for others to be happy, positive karma is generated.

Yet motivation, action, and the resulting karma are inherently like a dream, an illusion. Transcending karma, both good and bad, is nirvana. Any so-called good action that is not based on these four views is merely righteousness; it is not ultimately Siddhartha’s path. Even if you were to feed all the hungry beings in the world, if you acted in complete absence of these four views, then it would be merely a good deed, not the path to enlightenment. In fact it might be a righteous act designed to feed and support the ego.

It is because of these four truths that Buddhists can practice purification. If one thinks that one is stained by negative karma or is weak or “sinful,” and is frustrated, thinking that these obstacles are always getting in the way of realization, then one can take comfort in knowing that they are compounded and therefore impermanent and thus purifiable. On the other hand, if one feels lacking in ability or merit, one can take comfort knowing that merit can be accumulated through performing good deeds, because the lack of merit is impermanent and therefore changeable.

Even if you were to feed all the hungry beings in the world, if you acted in complete absence of these four views, then it would be merely a good deed, not the path to enlightenment.

The Buddhist practice of nonviolence is not merely submissiveness with a smile or meek thoughtfulness. The fundamental cause of violence is when one is fixated on an extreme idea, such as justice or morality. This fixation usually stems from a habit of buying into dualistic views, such as bad and good, ugly and beautiful, moral and immoral. One’s inflexible self-righteousness takes up all the space that would allow empathy for others. Sanity is lost. Understanding that all these views or values are compounded and impermanent, as is the person who holds them, violence is averted. When you have no ego, no clinging to the self, there is never a reason to be violent. When one understands that one’s enemies are held under a powerful influence of their own ignorance and aggression, that they are trapped by their habits, it is easier to forgive them for their irritating behavior and actions. Similarly, if someone from the insane asylum insults you, there is no point in getting angry. When we transcend believing in the extremes of dualistic phenomena, we have transcended the causes of violence.

The Four Seals: A Package Deal

In Buddhism, any action that establishes or enhances the four views is a rightful path. Even seemingly ritualistic practices, such as lighting incense or practicing esoteric meditations and mantras, are designed to help focus our attention on one or all of the truths.

Anything that contradicts the four views, including some action that may seem loving and compassionate, is not part of the path. Even emptiness meditation becomes pure negation, nothing but a nihilistic path, if it is not in compliance with the four truths.

For the sake of communication we can say that these four views are the spine of Buddhism. We call them “truths” because they are simply facts. They are not manufactured; they are not a mystical revelation of the Buddha. They did not become valid only after the Buddha began to teach. Living by these principles is not a ritual or a technique. They don’t qualify as morals or ethics, and they can’t be trademarked or owned. There is no such thing as an “infidel” or a “blasphemer” in Buddhism because there is no one to be faithful to, to insult, or to doubt. However, those who are not aware of or do not believe in these four facts are considered by Buddhists to be ignorant. Such ignorance is not cause for moral judgment. If someone doesn’t believe that humans have landed on the moon, or thinks that the world is flat, a scientist wouldn’t call him a blasphemer, just ignorant. Likewise, if he doesn’t believe in these four seals, he is not an infidel. In fact, if someone were to produce proof that the logic of the four seals is faulty, that clinging to the self is actually not pain, or that some element defies impermanence, then Buddhists should willingly follow that path instead. Because what we seek is enlightenment, and enlightenment means realization of the truth. So far, though, in all these centuries no proof has arisen to invalidate the four seals.

If you ignore the four seals but insist on considering yourself a Buddhist merely out of a love affair with the traditions, then that is superficial devotion. The Buddhist masters believe that however you choose to label yourself, unless you have faith in these truths, you will continue to live in an illusory world, believing it to be solid and real. Although such belief temporarily provides the bliss of ignorance, ultimately it always leads to some form of anxiety. You then spend all your time solving problems and trying to get rid of the anxiety. Your constant need to solve problems becomes like an addiction. How many problems have you solved only to watch others arise? If you are happy with this cycle, then you have no reason to complain. But when you see that you will never come to the end of problem solving, that is the beginning of the search for inner truth. While Buddhism is not the answer to all the world’s temporal problems and social injustices, if you happen to be searching and if you happen to have chemistry with Siddhartha, then you may find these truths agreeable. If that is the case, you should consider following him seriously.

Richness Within Renunciation

As a follower of Siddhartha, you don’t necessarily have to emulate his every action—you don’t have to sneak out while your wife is sleeping. Many people think that Buddhism is synonymous with renunciation, leaving home, family, and job behind, and following the path of an ascetic. This image of austerity is partly due to the fact that a great number of Buddhists revere the mendicants in the Buddhist texts and teachings, just as the Christians admire Saint Francis of Assisi. We can’t help being struck by the image of the Buddha walking barefoot in Magadha with his begging bowl, or Milarepa in his cave subsisting on nettle soup. The serenity of a simple Burmese monk accepting alms captivates our imagination.

But there is also an entirely different variety of follower of the Buddha: King Ashoka, for example, who dismounted from his royal chariot, adorned with pearls and gold, and proclaimed his wish to spread the buddhadharma throughout the world. He knelt down, seized a fistful of sand, and proclaimed that he would build as many stupas as there were grains of sand in his hand. And in fact he kept his promise. So one can be a king, a merchant, a prostitute, a junkie, or a chief executive officer and still accept the four seals. Fundamentally it is not the act of leaving behind the material world that Buddhists cherish but the ability to see the habitual clinging to this world and ourselves and to renounce the clinging.

As we begin to understand the four views, we don’t necessarily discard things; we begin instead to change our attitude toward them, thereby changing their value. Just because you have less than someone else doesn’t mean that you are more morally pure or virtuous. In fact, humility itself can be a form of hypocrisy. When we understand the essencelessness and impermanence of the material world, renunciation is no longer a form of self-flagellation. It doesn’t mean that we’re hard on ourselves. The word sacrifice takes on a different meaning. Equipped with this understanding, everything becomes about as significant as the saliva we spit on the ground. We don’t feel sentimental about saliva. Losing such sentimentality is a path of bliss, sugata. When renunciation is understood as bliss, the stories of many other Indian princesses, princes, and warlords who once upon a time renounced their palace life become less outlandish.

This love of truth and veneration for the seekers of truth is an ancient tradition in countries like India. Even today, instead of looking down on renunciants, Indian society venerates them just as respectfully as we venerate professors at Harvard and Yale. Although the tradition is fading in this age when corporate culture reigns, you can still find naked, ash-clad sadhus who have given up successful law practices to become wandering mendicants. It gives me goose bumps to see how Indian society respects these people instead of shooing them away as disgraceful beggars or pests. I can’t help but imagine them at the Marriott Hotel in Hong Kong. How would the nouveau-riche Chinese, desperately trying to copy Western ways, feel about these ash-clad sadhus? Would the doorman open the door for them? For that matter, how would the concierge at the Hotel Bel-Air in Los Angeles react? Instead of worshipping the truth and venerating sadhus, this is an age that worships billboards and venerates liposuction.

Adopting Wisdom, Dropping Distorted Moralities

As you read this, you may be thinking, I’m generous and I don’t have that much attachment to my things. It may be true that you aren’t tightfisted, but in the midst of your generous activities, if someone walks off with your favorite pencil, you may get so angry that you want to bite his ear off. Or you may become completely disheartened if someone says, “Is that all you can give?” When we give, we are caught up in the notion of “generosity.” We cling to the result—if not a good rebirth, at least recognition in this life, or maybe just a plaque on the wall. I have also met many people who think they are generous simply because they have given money to a certain museum, or even to their own children, from whom they expect a lifetime of allegiance.

If it is not accompanied by the four views, morality can be similarly distorted. Morality feeds the ego, leading us to become puritanical and to judge others whose morality is different from ours. Fixated on our version of morality, we look down on other people and try to impose our ethics on them, even if it means taking away their freedom. The great Indian scholar and saint Shantideva, himself a prince who renounced his kingdom, taught that it is impossible for us to avoid encountering anything and everything unwholesome, but if we can apply just one of these four views, we are protected from all nonvirtue. If you think the entire West is somehow satanic or immoral, it will be impossible to conquer and rehabilitate it, but if you have tolerance within yourself, this is equal to conquering. You can’t smooth out the entire earth to make it easier to walk on with your bare feet, but by wearing shoes you protect yourself from rough, unpleasant surfaces.

If we can understand the four views not only intellectually but also experientially, we begin to free ourselves from fixating on things that are illusory. This freedom is what we call wisdom. Buddhists venerate wisdom above all else. Wisdom surpasses morality, love, common sense, tolerance, and vegetarianism. Wisdom is not a divine spirit that we seek from somewhere outside of ourselves. We invoke it by first hearing the teachings on the four seals—not accepting them at face value, but rather analyzing and contemplating them. If you are convinced that this path will clear some of your confusion and bring some relief, then you can actually put wisdom into practice.

In one of the oldest Buddhist teaching methods, the master gives his disciples a bone and instructs them to contemplate its origin. Through this contemplation, the disciples eventually see the bone as the end result of birth, birth as the end result of karmic formation, karmic formation as the end result of craving, and so on. Thoroughly convinced by the logic of cause, condition, and effect, they begin to apply awareness to every situation and every moment. This is what we call meditation. People who can bring us this kind of information and understanding are venerated as masters because, even though they have profound realization and could happily live in the forest, they are willing to stick around to explain the view to those who are still in the dark. Because this information liberates us from all kinds of unnecessary hiccups, we have an automatic appreciation for the explainer. So we Buddhists pay homage to the teacher.

Once you have intellectually accepted the view, you can apply any method that deepens your understanding and realization. In other words, you can use whatever techniques or practices help you to transform your habit of thinking that things are solid into the habit of seeing them as compounded, interdependent, and impermanent. This is true Buddhist meditation and practice, not just sitting still as if you were a paperweight.

Even though we know intellectually that we are going to die, this knowledge can be eclipsed by something as small as a casual compliment. Someone comments on how graceful our knuckles look, and the next thing we know we are trying to find ways to preserve these knuckles. Suddenly we feel that we have something to lose. These days we are constantly bombarded by so many new things to lose and so many things to gain. More than ever we need methods that remind us and help us get accustomed to the view, maybe even hanging a human bone from the rearview mirror, if not shaving your head and retreating to a cave. Combined with these methods, ethics and morality become useful. Ethics and morality may be secondary in Buddhism, but they are important when they bring us closer to the truth. But even if some action appears wholesome and positive, if it takes us away from the four truths, Siddhartha himself cautioned us to leave it be.

The Tea and the Teacup: Wisdom Within Culture

The four seals are like tea, while all other means to actualize these truths—practices, rituals, traditions, and cultural trappings—are like a cup. The skills and methods are observable and tangible, but the truth is not. The challenge is not to get carried away by the cup. People are more inclined to sit straight in a quiet place on a meditation cushion than to contemplate which will come first, tomorrow or the next life. Outward practices are perceivable, so the mind is quick to label them as “Buddhism,” whereas the concept “all compounded things are impermanent” is not tangible and is difficult to label. It is ironic that evidence of impermanence is all around us, yet is not obvious to us.

The essence of Buddhism is beyond culture, but it is practiced by many different cultures, which use their traditions as the cup that holds the teachings. If the elements of these cultural trappings help other beings without causing harm, and if they don’t contradict the four truths, then Siddhartha would encourage such practices.

Throughout the centuries so many brands and styles of cups have been produced, but however good the intention behind them, and however well they may work, they become a hindrance if we forget the tea inside. Even though their purpose is to hold the truth, we tend to focus on the means rather than the outcome. So people walk around with empty cups, or they forget to drink their tea. We human beings can become enchanted, or at least distracted, by the ceremony and color of Buddhist cultural practices. Incense and candles are exotic and attractive; impermanence and selflessness are not. Siddhartha himself said that the best way to worship is by simply remembering the principle of impermanence, the suffering of emotions, that phenomena have no inherent existence, and that nirvana is beyond concepts.

It’s time for modern people like ourselves to give some thought to spiritual matters, even if we have no time to sit on a cushion…

Now that Buddhism is flourishing in the West, I have heard of people altering Buddhist teachings to fit the modern way of thinking. If there is anything to be adapted, it would be the rituals and symbols, not the truth itself. Buddha himself said that his discipline and methods should be adapted appropriately to time and place. But the four truths don’t need to be updated or modified; and it’s impossible to do so anyway. You can change the cup, but the tea remains pure. After surviving 2,500 years and traveling 40,781,035 feet from the Bodhi tree in central India to Times Square in New York City, the concept “all compounded things are impermanent” still applies. Impermanence is still impermanence in Times Square. You cannot bend these four rules; there are no social or cultural exceptions

Practicing Harmony

Profound truths aside, these days even the most practical and obvious truths are ignored. We are like monkeys who dwell in the forest and shit on the very branches from which we hang. Every day we hear people talking about the state of the economy, not recognizing the connection between recession and greed. Because of greed, jealousy, and pride, the economy will never become strong enough to ensure that every person has access to the basic necessities of life. Our dwelling place, the Earth, becomes more and more polluted. I have met people who condemn ancient rulers and emperors and ancient religions as the source of all conflict. But the secular and modern world has not done any better; if anything, it has done worse. What is it that the modern world has made better? One of the main effects of science and technology has been to destroy the world more quickly. Many scientists believe that all living systems and all life-support systems on Earth are in decline.

It’s time for modern people like ourselves to give some thought to spiritual matters, even if we have no time to sit on a cushion, even if we are put off by those who wear rosaries around their necks, and even if we are embarrassed to exhibit our religious leanings to our secular friends. Contemplating the impermanent nature of everything that we experience and the painful effect of clinging to the self brings peace and harmony—if not to the entire world, at least within our own sphere.

Dzongsar Jamyang Khyentse Rinpoche was born in Bhutan in 1961 and was recognized as the second reincarnation of the nineteenth-century master Jamyang Khyentse Wangpo. He has studied with and been empowered by some of the greatest Tibetan masters of this century, notably the late Dilgo Khyentse Rinpoche and the late Dudjom Rinpoche. Dzongsar Khyentse Rinpoche supervises his traditional seat of Dzongsar Monastery in Eastern Tibet, as well as newly established colleges in India and Bhutan. He has also established meditation centers in Australia, North America and the Far East.

The Prayer to Guru Rinpoche



dü sum sangyé guru rinpoché
Embodiment of buddhas of past, present and future, Guru Rinpoche;

ngödrup kun dak déwa chenpö shyap
Master of all siddhis , Guru of Great Bliss;

barché kun sel düd dul drakpo tsal
Dispeller of all obstacles, Wrathful Subjugator of maras

solwa depso chingyi lap tu sol
To you I pray: inspire me with your blessings.

chi nang sangwé barché shyiwa dang
So that outer, inner and secret obstacles are dispelled

sampa lhun gyi druppar chin gyi lop
And all my aspirations are spontaneously fulfilled.

Discovered by the great terma-revealer Chokgyur Dechen Lingpa, from the right-hand side of the Sengchen Namdrak rock on Mount Rinchen Tsekpa, ‘The Pile of Jewels’. Because the blessing of this prayer, one intended for this present time, is so immense, it should be treasured by all as their daily practice.

Tussen de gedachten



Mediteren is je gedachten observeren en er je niet aan hechten.

Zo van : hé daar komt weer een gedachte en hé, daar gaat ie weer.

Wees een waarnemer van je eigen gedachten.

Wijs je opkomende gedachten niet af en omhels ze ook niet.

Kijk !

Laat ze gewoon opkomen en weer uitdoven.

Meditatie is uitdoven van je gedachten.

Wat is er voor het opkomen van een gedachte en wat is er nadat een gedachte weer verdwenen is ?

De ruimte tussen twee gedachten.

Deze ruimte is oneindig licht, het is het non-duale gewaarzijn , de ware natuur van je geest.

De boeddha’s bewandelen de Middenweg.





Lig, wanneer de droomstaat daagt, niet als een lijk in onwetendheid terneer.
Betreedt de natuurlijke sfeer van de onwankelbare aandacht.
Herken je dromen en zet illusie om in lichtgevendheid.

Beoefening van droomyoga vindt plaats in sommige tradities binnen het Tibetaans boeddhisme of Vajrayana boeddhisme. In de visie die ten grondslag ligt aan droomyoga, wordt een parallel getrokken tussen het proces van slapen en dromen enerzijds en de verschillende stadia van het stervensproces anderzijds.
Volgens het Tibetaans dodenboek (of Bardo Thodrol) lossen tijdens het stervensproces de vijf elementen waaruit het lichaam is samengesteld zich in elkaar op. Wanneer het laatste element, ruimte, zich heeft opgelost, gaat ons gebruikelijke bewustzijn dat gekoppeld is aan het materiele lichaam, op in wat wordt genoemd het ‘heldere licht’. Dit heldere licht wordt door de Dalai Lama omschreven als een niet-conceptuele staat van zijn, waarin er geen sprake meer is van een ervaren van het zelf. Voor mensen die geen of weinig meditatie beoefening hebben gedaan, duurt de staat van het heldere licht niet langer dan een ‘klik met de vingers’. Voor ervaren mediteerders kan het zo lang duren als ‘het eten van een maaltijd’. Deze fase in het stervensproces wordt vergeleken met het eerste slaapstadium direct na het inslapen.
En net zoals dit heldere licht slechts met grote moeite door de stervende kan worden herkend, is ook de slaper zich vrijwel nooit bewust van deze staat. Het Tibetaans dodenboek over sterven In het volgende stadium van het stervensproces doen zich, zo stelt het Tibetaans dodenboek visioenachtige beelden voor van verschillende boeddhavormen. Dit kan gepaard gaan met waarneming van zeer intensieve kleuren. Dit stadium wordt vergeleken met de droomstaat. En ook in deze fase geldt weer dat het voor de meeste mensen moeilijk is om het als zodanig te herkennen, om te weten dat ze dromen en dat de droombeelden voortkomen uit hun eigen geest.
Maar wanneer we in staat zijn om tijdens onze dromen droombeelden te herkennen als projecties van onze eigen geest is de kans groter dat we dat ook kunnen gedurende de periode die op ons sterven volgt. Deze helderheid van geest tijdens het dromen, wordt tegenwoordig in Europa en de Verenigde Staten lucide dromen genoemd. Binnen het Vajrayana boeddhisme zijn er beoefeningen die vertrouwd maken met de verschillende fasen van het stervensproces. Daarnaast kan er droomyoga worden beoefend. Juist tijdens het dromen is het mogelijk om de subtiele energie-geest te oefenen. Droomyoga is een uitstekende methode om vaste conditioneringen te doorbreken.
De concrete beoefening van droomyoga vindt plaats voor het slapengaan. Binnen de verschillende tradities van het Tibetaans boeddhisme zijn er verschillende meditatie-oefeningen om de heldere droomstaat op te wekken. De beoefeningen bestaan vaak uit visualisatie, soms in combinatie met ademhalingsoefeningen. Tijdens de droom kan iemand helpen door de dromer in het oor te fluisteren ‘Je bent nu aan het dromen’. Ook overdag kan droomyoga worden beoefend. De beoefenaar traint zich dan om alle verschijnselen als een droom te zien. Wanneer hij dat consequent doet, is de kans groter dat zijn zijn dromen zich als minder substantieel voordoen.

Boeddhistische moraal


Als je je gedraagt volgens de Boeddhistische moraal :
De kern van de Boeddhistische religie is het beëindigen van het lijden. Ergens waar men lijden beëindigt is ook de plaats waar Boeddhistische religie aanwezig is.
Je kunt overal Boeddhist zijn; in een huis, in een grot, in het bos, of in de bergen. Er hoeft geen mooie Boeddhistische tempel te zijn. Er hoeft geen monnik of novice te zijn.
Ook als gewone mensen zich gedragen volgens de leer van het Boeddhisme, dan is dat ook religie omdat dat de kern van de religie is. Het beëindigen van lijden.
Daarom als je de religie van het Boeddhisme wilt ondersteunen dan moet je dat doen door het beëindigen van lijden.

Afhankelijk ontstaan


Nalanda Bihar India foto: jampa 2011


Vier niveaus :

De mantra in het Sanskriet :

OM alle fenomenen zijn afhankelijk van oorzaken en omstandigheden. We weten dit omdat de Tathagata –de waarheid vertellende grote asceet – overdraagt  : “Wat niet afhankelijk is van oorzaken en omstandigheden bestaat niet “ SOHA

OM alle dingen komen voort uit oorzaken. De Tathagata – de waarheid vertellende grote asceet – onthulde precies wat de lichte en donkere oorzaken van alle grofstoffelijke , subtiele en zeer subtiele fenomenen zijn. Hij onthulde wat de exacte resultaten van deze handelingen zijn en hoe we het stoppen van alle positief  en negatief  afhankelijk ontstaan kunnen veroorzaken. SOHA

OM Alle fenomenen zijn verbonden met oorzaken en gevolgen.De Volledig Overwinnende leerde dat oorzaak en gevolg de oorsprong van realiteit zijn.Vrijheid komt uit het realiseren dat uit de waarheid van oorzaak de waarheid van gevolg komt. SOHA ( dit is werkelijkheid )


OM  alle fenomenen zijn afhankelijk van oorzaken en omstandigheden .De Volledig Overwinnende zei dat wat niet afhankelijk is van oorzaken en omstandigheden niet bestaat. Hij onthulde de exacte relatie tussen alle positieve en negatieve oorzaken en gevolgen.Vrijheid en Innerlijke en Uiterlijke Wereldvrede komt uit het realiseren dat uit de waarheid van oorzaak de waarheid van gevolg komt. SOHA( dit is de natuur van de werkelijkheid )

Alle dingen bestaan dus afhankelijk van oorzaken en omstandigheden maar zijn inherent leeg aan onafhankelijk bestaan .Er is niets dat inherent (onafhankelijk ) bestaat.


Analyseer in uw meditatie de ware aard van de dingen.Door in de delen onfhankelijk bestaan te zoeken. Analyseer zo ook het zelf (ego) door de 5 ophopingen (sk. Skandha’s ) die het ego afhankelijk doen ontstaan te onderzoeken. Overdenk anicca ( impermanentie) en anatman ( geen zelf) en realiseer u dat dhukkha  (lijden) uit dorst  (sk. thrishna) naar bestaan ( sk. bhava) voortkomt.

In onze onwetendheid (sk.avidya) zien we de werkelijkheid niet zoals hij is .Daarom is onwetendheid de hardnekkigste van de drie vergiften.( onwetendheid , begeerte , haat )

De muur is leeg aan inherent bestaan  maar ik kan er mijn hoofd lelijk aan stoten

Er zijn dus twee waarheden : De absolute waarheid van de leegte en de relatieve dagelijkse waarheid Uiteindelijk zijn nirvana en samsara hetzelfde. Wie samsara doorziet kent nirvana en wie nirvana ervaart kent samsara.

Als ik andere wezens werkelijk liefheb ben ik leeg aan zelf en in mijn ware boeddha-natuur. Er is dan geen aantrekking en geen afstoting .Geen” ik en de ander” maar één zijn met alle andere levende wezens in het nu. Er is in een waarlijk liefdevol moment geen dualisme.

Uit afhankelijk ontstaan volgt ook dat wij volledig met alles verbonden zijn in causale verbanden die oneindig groot zijn.Het samsarisch lijden van de ander raakt alle anderen. Zie hier dus de drie grote boeddhistische inzichten :

Afhankelijk Ontstaan  ,  Liefde  en  Mededogen  




Er zijn drie aspecten aan het boeddhaschap. Hier een overweging over de Trikaya.

Als ik in diepe slaap verkeer ben ik het Dharmakaya van de gewone staat.

Als ik droom ben ik het Samboghakaya van de gewone staat.

Als ik wakker ben , ben ik het Nirmanakaya van de gewone staat.

Als ik sterf ben ik het helder licht bewustzijn of Dharmakaya van de gewone staat.

Als ik verkeer in de tussenstaat , het bardo , ben ik het Samboghakaya van de gewone staat.

Als ik verwekt word in het nieuwe leven ben ik het Nirmanakaya van de gewone staat.

Op een meer subtieler niveau kan ik in de yoga met een boeddhavorm de Trikaya realiseren.

In de yoga met een boeddhavorm zijn drie niveaus :

Het hoogste niveau is de hoogste prestatie van boeddhaschap, het middelste niveau is een van de acht grote prestaties en het laagste niveau is het nastreven van het vermogen tot kalmering van de geest ,  het vermeerderen en onderwerping of toornigheid ten behoeve van het welzijn van alle wezens.

ZH de Dalai Lama

Het Dharmakaya is de zuivere geest van een Boeddha. Een allesomvattend zuiverbewustzijn dat een is met en volledig bewust is van alle fenomenen in het universum. Alleen de verlichten zien verlichte wezens direct.

Het Rupakaya is een zuivere natuur en waarheidslichaam van een Boeddha ( sk. rupa=vorm) het is de uiteindelijke natuur van een Boeddha. Boeddha is geen “god” in de gebruikelijke zin want zelfs de verlichte en perfect zuivere geest is leeg van onafhankelijk bestaan en verandert voortdurend ook al is het een perfect zuiver continuum.

Het Sambhogakaya is een zuiver astraal Boeddha-lichaam dat door bodhisattva’s gezien kan worden en andere mensen met een verhoogd bewustzijn. Sommige Boeddha’s en andere wezens met een hoger bewustzijn kiezen er voor te werken in de astrale vlakken en belichamen zichzelf niet fysiek in de materiele wereld.

Het Nirmanakaya zijn een of meer grofstoffelijke fysieke manifestaties of belichamingen van een Boeddha die gewone wezens kunnen zien en waar ze een relatie mee kunnen leggen. Als een Boeddha een wedergeboorte kiest moet het astrale lichaam de vereniging van sperma en eicel van een menselijk paar binnengaan en kunnen Boeddha’s werken in de menselijke samenleving. Maar ze hebben nog steeds toegang tot de andere bestaansniveaus.

Boeddha’s zijn vrij om hun zuiver astrale lichaam in te gaan en opnieuw de staat van kosmisch bewustzijn binnen te gaan zo vaak zij willen. Als hun verschijningslichaam versleten is zijn ze vrij om een nieuwe menselijke geboorte aan te nemen of te blijven in de astrale niveaus. Op deze wijze heeft een Boeddha een onsterfelijk bewustzijn en immense energie en vrijheid.

Ieder mens kan het boeddhaschap realiseren .

Een Boeddha kan ieder van de de zes bestaanswerelden binnengaan en in een vorm gaan die de wezens van het betreffende bestaansrijk kunnen herkennen. Zij zijn echter vrij van negatief karma en kunnen het bestaansrijk verlaten en binnengaan wanneer ze willen. 

De universele geest van een Boeddha kan tegelijkertijd zich manifesteren in welke vorm dan ook en waar dan ook op de planeet zoals de reflectie van de maan verschijnt in alle stille wateren aan de zijde van de aarde die gericht is naar de maan.

Shakyamuni Boeddha was een gewoon mens die volledige verlichting bereikte.


Khenpo Jigme Phuntsok 1933 – 2004



Khenpo Jigme Phuntsok was de belangrijkste Leraar van Lama Amnyi Trulchung Rinpoche. Hij stichtte in de Larung Gar vallei in Kham , Tibet de Larung Gar Buddhist Academy een enorm complex van studie en meditatie.

Kijk op

Drops of Advice from My Heart

by Kyabje Khenchen Jigme Phuntsok

May the youthful sun of speech, Manjushri, in his enlightened form,

With its signs and marks, embodying the secret body, speech and mind

Of all the infinite buddhas and their bodhisattva heirs,

Turn your minds towards the path to perfect awakening!

There are countless Dharma teachings, profound and extensive,

Suited to the mental capacities and inclinations of limitless beings,

Yet, by gathering all the key points together in a way that can be practised,

I offer this pithy advice to you, my friends, who I hold as dear as my own heart.

Becoming attached to this life, you will lose your fortunate connection to the Dharma.

Indulging your desires again and again, your craving will only increase,

And you will never find satisfaction. Wealth, happiness, fame and praise—

To pursue them is like buying and selling in a dream. Let go of such concerns!

By relying on a genuine and qualified teacher,

Your spiritual qualities will develop and increase,

And all your faults and failings will be cast away,

So serve him in the three ways[1] and others’ aims will be accomplished.

Just as gardens are not to be found growing in midair,

All the bounties of the higher realms and liberation,

Will never be yours as long as you lack moral discipline,

So with mindfulness, awareness and caution, control your mind.

Up to now, you have wandered like madmen lacking any guidance,

Through the vast darkness of unknowing in beginningless existence.

So now, in order to find the great sanctuary of peace and happiness,

It is right that you take joy in studying the vast ocean of excellent teachings.

Yet hearing alone will not be enough to eliminate misconceptions,

And confidence in the teacher and teachings will not come easily,

So take advantage of hundreds of debates, teachings and compositions,

And rely upon the elixir of mind that is the wisdom born of reflection.

Even the most erudite of teachers with vast scriptural learning,

Can repeat words like a parrot, without taking them to heart,

But when death suddenly arrives, this will bring only pangs of regret,

So rely on the essential meaning of the teachings, my heart-friends!

All the infinite teachings of the buddhas, so vast in number,

Are imparted purely as a means to subdue our own minds.

Don’t put your faith in words alone! I urge you once again:

Let the key points of the deeper meaning seep into your hearts!

This physical existence is difficult to find, like an udumvara flower,

Yet more rewarding than the discovery of a million precious gems.

It will be incredibly difficult to find another opportunity like this later on,

So don’t let it pass you by without accomplishing the highest purpose!

Our great enemy, the lord of death, arrives like a bolt of lightning in the sky,

And nobody can predict when and where he will strike next.

So you can not afford to wait for months and years.

Now is the time for virtuous practice—right here, right now!

For all beings, actions will not go to waste, but will bear their fruit,

And when karma ripens, there is no way to change its outcome.

So now, while you are fortunate enough still to have some control,

If you insist on bringing ruin upon yourself, who will ever save you!

If merely thinking of the various sufferings of samsara,

Which are so unbearably intense, can make you shudder,

Ask yourself: What will it be like when body and mind

Are actually afflicted by these countless forms of duhkha?

Only they have the power to lead us out of this great terror,

So extremely difficult to escape. No one else could ever save us!

So we should take these three most precious jewels as our refuge,

For they are undeceiving, wise, compassionate and powerful.

All the suffering of the three worlds comes from wanting happiness for ourselves,

And all virtue and happiness is born of a mind that wishes others well.

So, following the example of the teacher of all gods and men,

You should generate the supreme and unsurpassed bodhichitta.

When the glass mirror of your own mind is completely covered over,

With the thick layer of dust that is the adventitious defilements,

It is difficult for the reflection of profound and clear samadhi to appear,

So take pains to wipe it clean using the pure cloth of the four powers.

All appearance, sound and awareness are deity, mantra and dharmata.

And the view is knowing that this is how it always has been.

Without losing this view, take aim with the arrow of your meditation,

And gain mastery over the practices of elimination and development.

If you can generate bliss, clarity and non-thought as means of support,

Through the techniques of breathing and adopting physical postures,

You will come to master the illusory body of clear light,

So penetrate to the core of enlightened mind through the perfection stage.

When the darkness of the five degenerations prevails,

It is not easily overcome with the starlight of the eight lower yanas,

So shine the brilliant light of the sun of Nyingtik with its countless rays,

All drawn along by the swift carriage of the three kinds of faith!

Whatever arises, in pure awareness, unaltered and unconfined,

Look into the mind that is settled by itself, resting naturally.

If you recognize the natural clarity, always empty and without origin,

You traverse the paths and stages all at once, and seize the stronghold of the fruition.

Resting in a state of just-as-it-isness, through the right postures and gazes,

If you experience the natural manifestation of basic space and spheres of light as pure awareness,

The darkness of samsara’s dualism will disappear in absolute space,

And, passing through the four visions, you will reach maturity in the light body of great transference.

What I have said here—this plain talk arranged in verses—is my heart’s advice.

Although it lacks the poetic turns of phrase that might delight the intellectuals,

As a spontaneous and unaltered outpouring from the depths of my mind,

It is in the preferred style of the vidyadharas of the old translation school.

Through the merit of this, may all beings without exception

Receive the supreme royal empowerment of the four kayas,

And may I never be separated, even for a moment,

From the courageous strength of youthful Manjushri!

In China, at the solitary place of Wu Tai Shan (The Five-Peaked Mountain), on the peak where the supreme deity, the youthful Manjushri, turned the wheel of the profound and vast Dharma for tens of thousands of bodhisattvas, the one with unparalleled power of speech and intelligence (Khenchen Jigme Phuntsok) set down in twenty-three minutes whatever came to mind. May it be virtuous!

| Translated by Adam Pearcey, Rigpa Translations, 2005. Thanks to Lama Chökyi Nyima for his kind assistance and to Matthew Pistono for his encouragement.

Het ontwikkelen van gelijkmoedigheid


Root Institute for Wisdom Culture Bodhgaya India                                                                                                     foto : jampa 2011

While in Bodhgaya in october 2011 I stayed with you at the Root Institute.
Between meditation and visiting Holy Places I translated The Wish-fulfilling Golden Sun of the Mahayana Thought Training by Lama Zopa Rinpoche in my native Dutch language. Please accept this translation of this wonderful text. 

Het ontwikkelen van gelijkmoedigheid   De Mahayana Evenwichts-meditatie

door Lama Zopa Rinpoche

Denk : het is nooit genoeg om alleen zelfbevrijding na te streven. Gehechtheid aan persoonlijke vrede en hier alleen naar streven is zelfzuchtig en wreed.
Visualiseer dat je omringt bent door alle voelende wezens , met je moeder links van je zittend en je vader rechts van je zittend. Visualiseer voor je een vijand, iemand die een hekel aan je heeft of die je kwaad wil doen. Achter je , plaats je je beste vriend, de persoon tot wie je je het meest aangetrokken voelt . Aan de zijkant, visualiseer je een vreemdeling, iemand voor wie je gevoelens neutraal zijn.

Denk: Er is helemaal geen reden voor mij om gehecht te zijn aan mijn vriend en hem te helpen of om mijn vijand te haten en te schaden. Als ik alleen maar naar mijn eigen vrede zou streven, zou er geen reden voor mij zijn om menselijk geboren te zijn. Zelfs als een dier , zou ik hiernaar streven. De verschillende dieren hebben het zelfde doel als veel hoogopgeleide mensen – zelfgeluk – en creeren veel negatieve handelingen, zoals vechten met en het vernietigen van vijanden, anderen bedriegen enzovoort, allemaal in het najagen van hun eigen geluk. Er is bijna geen verschil tussen hen en ons afgezien van hun vorm.

Het belangrijkste doel van mijn menselijke geboorte is om te streven naar en het bereiken van hogere doelen : namelijk om ieder levend wezen naar altijddurend geluk te leiden. Dit is iets wat een dier nooit kan doen.

Precies zoals ik lijden wil vermijden en geluk wil vinden zo doen ook andere levende wezens dit. Daarom zijn ikzelf en alle andere bewuste wezens gelijk aan elkaar en is er geen logische reden voor mij om meer om mijzelf te geven dan om anderen of om vijanden of welk ander ander bewust wezen dan ook te schaden.

Ontelbare wedergeboorten lang heb ik onderscheid gemaakt tussen andere wezens als vriend, als vijand of vreemdeling door middel van het zelf-ik-bewustzijn. Chandrakirti zei :”Waar zelf-ik-bewustzijn is , is onderscheid maken naar “de ander”. Uit het onderscheid maken tussen jezelf en de ander komt gehechtheid en haat voort”.
Alle ongeluk komt voort uit het handelen onder invloed van deze negatieve gedachten. Het zelf-ik-bewustzijn veroorzaakt gehechtheid aan het zelf, dat gehechtheid aan mijn eigen geluk voortbrengt.

De hele reeks van negatieve geestesgesteldheden komt uit bovenstaand voort. Kwaadheid wordt veroorzaakt door hebzucht en gehechtheid aan het zelf en laat mij onderscheid maken door het scheppen van het zelf . Het brengt me tot het onderscheid maken tussen wie mijn geluk verstoort en wie niet. Op deze wijze scheppen we de vijand. Gehechtheid creeert de vriend, die helpt en het bepaalt wie de vijand is die hindert. Onwetendheid bestempelt diegenen die noch helpen noch hinderen als vreemden.

Kwaadheid brengt mij ertoe de vijand te haten en te schaden ; gehechtheid brengt mij ertoe aan mijn vriend gehecht te raken en hem te helpen ; en onwetendheid brengt mij ertoe te denken dat de vreemde een permanente natuur heeft. Door zo te handelen onder de invloed van deze negatieve geestesgesteldheden laat ik mijzelf belanden in moeilijke situaties vol lijden.

Gehechtheid schept gevaar en lijden voor mijzelf en anderen. De hele aarde loopt het risico te ontploffen. Gehechtheid brengt geen vrede en brengt allleen maar lijden.

Sinds beginloze tijden hebben de twee negatieve handelingen van het helpen uit gehechtheid en het schade toebrengen uit kwaadheid mij in samsarisch lijden geworpen en daarmee het onmogelijk voor mij gemaakt om de perfecte vrede van bevrijding en verlichting te bereiken.

Negatieve daden laten indrukken achter op het bewustzijn. Deze rijpen daarna in eindeloze ervaringen van lijden. Als ik zo blijf handelen zal ik hetzelfde lijden steeds weer eonen-lang ervaren en zal ik nooit realisaties ontvangen laat staan velichting bereiken.

De drie objecten van vriend, vijand en vreemde zijn vals en verkeerd bestempeld om extreme en tijdelijke redenen. De huidige vriend, vijand en vreemde zijn niet altijd vriend, vijand en vreemde geweest in mijn ontelbare vorige levens. Zelfs de vijand van vorig jaar kan dit jaar mijn vriend worden en de vriend van gisteren kan mijn vijand van vandaag worden. Het kan allemaal in een uurtje veranderen en dat doet het zo vanwege gehechtheid aan dingen als voedsel, kleding en reputatie.

Heer Boeddha zei : “In een ander leven , wordt de vader de zoon, de moeder, de echtgenoot, de vijand een vriend. Het verandert voortdurend. In het cyclische bestaan is niets zeker.” Daarom is er geen reden om gehecht te zijn aan vrienden of om vijanden te haten.

Als het onwetende, zelf-ik concept en zijn objecten waar waren, dan zouden de drie bepalingen van vriend, vijand en vreemde bestaan hebben vanaf ontelbare vorige levens hiervoor en ze zouden voortgaan te bestaan door het heden tot voorbij de Verlichting. Dit zou complete nonsens maken van het concept van Verlichting, want de geest van de Boeddha is volledig vrij van waanbeelden en indrukken die zulk onderscheid maken.

Uit mededogen leerde Heer Boeddha ons de Evenwichtsmeditatie zodat ook ik vrij van waanbeelden, indrukken en onwetende onderscheiding kan geraken…. De concepten van vriend, vijand en vreemde zijn vals want zij en hun basis zijn totale illusie. Er is geen zelf-ik.

Mijn kamertje in Bodhgaya. Foto : Jampa 2011

Mijn problemen zijn niet door de vijand geschapen maar door mijzelf. In mijn vorige levens heb ik anderen geschaad uit onwetendheid en de gevolgen hiervan zijn in dit leven teruggekomen met als gevolg problemen en lijden voor mij.

Heer Boeddha zei : “In vorige levens heb ik jullie allemaal eerder gedod en hebben jullie mij afgeslacht. Waarom zouden we gehecht zijn aan elkaar ? “
Candrakirti sprak : “Het is dwaas en onwetend om een aanval van een vijand met wraak te vergelden in de hoop om er een einde aan te maken, omdat de vergelding alleen maar meer lijden brengt.”
Daarom is er geen reden voor vergelding.

De vijand is het object van mijn beoefening van geduld, die mij helpt mijn kwaadheid te overwinnen. Ik moet deze vijand niet haten want hij brengt vrede in mijn geest.

De vijand is oneindig meer kostbaar dan welke materieel bezit dan ook. Hij is de bron van al mijn vorige, huidige en toekomstige geluk. Ik moet de vijand nooit haten. Welk bezit dan ook kan opgegeven worden voor zijn vrede.

Een vijand is mijn grootste behoefte, de bron van de Verlichting van alle wezens , die van mijzelf inbegrepen. De vijand is mijn kostbaarste bezit. Voor zijn vrede kan ik mijzelf opgeven.
De vijand die me geestelijk en lichamelijk schade toebrengt is onder de controle van zijn negatieve geest. Hij is als de stok die iemand gebruikt om een ander te slaan. Er is geen reden om door boos te worden of door wraak te nemen de vijand kwaad te berokkenen. Het is niet zijn schuld ; net zoals de pijn die ik ervaar door een klap niet de schuld is van de stok.
Vanaf nu moet ik nooit meer de vijand of enig ander levend wezen haten of schade toebrengen. Vanaf nu moet ik nooit meer de vijand of welk ander levend wezen dan ook haten of schade berokkenen.

Als ik heldere wijsheid bezat zou ik zien dat het schaden van anderen uit haatgevoelens het mijzelf schaden is uit haat. Vanzelfsprekend dien ik niemand anders te schaden.

Alle voelende wezens , inclusief de vijand , zijn het object van mededogen van Heer Boeddha. De ontelbare boeddha’s houden de vijand en alle levende wezens liefdevol aan hun hart. Daarom is een ander schaden toebrengen , al is het maar heel weinig , gelijk aan het schade toebrengen aan de oneindige boeddha’s.

De Boeddha beschouwt alle voelende wezens , inclusief vijanden , als belangrijker dan zichzelf. Gedachtenloos een ander schaden ten eigen voordele is de daad van een geest van steen.

De vijand en alle andere voelende wezens zijn ontelbare keren mijn moeder geweeest. Het heilige lichaam, de spraak en de geest van de oneindige boeddha’s zijn de dienaar van alle wezens , de vijanden inbegrepen. Daarom moet ik nooit enig ander levend wezen schaden.

Mijn ergste vijand is de onwetendheid in mijn eigen geest. Een uiterlijke vijand vernietigen in plaats van mijn eigen onwetendheid is als een vriend per ongeluk doden door hem aan te zien als een vijand. Ik moet de uiterlijke vijand niet schaden maar de innerlijke vijand, de feitelijke oorzaak van al mijn lijden, bestrijden.

Door de transcendente realisaties gebaseerd op de evenwichts-meditatie zal geen bodhisattva een ander voelend wezen ooit als een vijand zien, zelfs al zou die zich tegen hem keren.

De vijand is slechts een concept voortgebracht door mijn haat, net zoals vrienden en vreemden concepten zijn voortgebracht door mijn gehechtheid en onwetendheid. Ik dien de vervormde perepties van mijn negatieve gedachten niet geloven.

Als ik met mijn wijsheidsoog onderzoek, zal ik nooit mijn door gehechtheid ontstane vriend of mijn door haat ontstane vijand waar dan ook vinden, noch binnen noch buiten hun lichamen. Wijsheid vertelt mij dat ze slechts benamingen zijn.
Door al deze redenen, kan ik nu duidelijk zien hoe dom en onzinnig ik ben geweest gedurende beginloze levens.
Als je deze evenwichts-meditatie zou kunnen realiseren zou het je kostbaarste zijn. Evenwichtigheid brengt vrede aan ontelbare wezens en aan al je toekomstige levens.

Colophon : Deze meditatie komt uit Lama Zopa Rinpoche’s boek “The Wish-fulfilling Golden Sun of the Mahayana Thought Training’’ Kopan Monastery, 1974 Rinpoche heeft het als meer dan de standaard Evenwichts Meditatie beschreven omdat hij er een aantal technieken om kwaadheid te bemeesteren en geduld te beoefenen aan heeft toegevoegd.
Dutch translation Jampa Gyatso done in Bodhgaya India october 2011.

Breng je geest tot rust


Onderstaande tekst is een geleide meditatie die je geest tot rust zal brengen : 

Ga gemakkelijk rechtop zitten , zonder voorwaarts of achterwaarts , links of rechts te leunen.
Sluit je ogen en denk gedachten van goede wil. Gedachten van goede wil zullen eerst naar jezelf gaan , want als je geen goede wil voor jezelf kunt opwekken , als je geen welgemeend verlangen naar je geluk voor jezelf kunt voelen , kan er geen enkele manier zijn waarop je werkelijk anderen geluk kunt wensen. Vertel jezelf dus : Moge ik waar geluk vinden.
Herinner jezelf eraan dat geluk iets is dat van binnen komt en dat het dus geen zelfzuchtig verlangen kan zijn.In feite als je de oorzaken voor geluk in jezelf ontwikkelt kun het geluk uitstralen naar andere mensen. Het is een geluk dat niet afhangt van het iets afnemen van iemand anders.

Zend nu goede wil naar andere mensen. Eerst , de mensen die dicht bij ons hart staan , je familie , je ouders , je zeer naaste vrienden :
Mogen zij ook werkelijk geluk vinden . Spreid vervolgens deze gedachten uit in steeds wijder wordende cirkels : mensen die je goed kent , mensen die je niet zo goed kent , mensen die aardig vindt , mensen die je kent en waar je neutraal tegenover staat , en zelfs mensen die je niet aardig vindt.. Laat er geen beperkingen zijn van je goede wil , want als die er zijn zullen er beperkingen zijn van je geest. Verspreid nu gedachten van goede wil naar mensen die je niet eens kent en niet alleen mensen , maar alle levende wezens in alle richtingen : oost , west noord zuid , boven , beneden en uit in oneindigheid. Mogen zij ook waar geluk vinden.

Breng je gedachten nu terug naar het huidig moment. Als je het ware geluk wilt moet je het vinden in het NU , want het verleden is voorbij en de toekomst is een onzekerheid.
Je moet dus graven in het heden . Wat heb je hier ? Je hebt het lichaam , dat hier zit en ademt.
En je hebt de geest die denkt en bewust is. Breng dus al die dingen samen. Denk aan de ademhaling en wees dan bewust van de adem als hij binnenkomt en weer naar buiten gaat…. Houd je gedachten gericht op je ademhaling : dit is gewaarzijn. Bewust zijn van de adem als 
hij binnenkomt en weer naar buiten gaat : dat is waakzaamheid. Houd die twee aspecten van de geest samen. Als je wilt kun je een meditatiewoord gebruiken om je gewaarzijn te versterken. Probeer “Buddho” , dat wakker betekent. Denk “bud” met de inademing en “do”met de uitademing.

Probeer zo prettig mogelijk te ademen.Een zeer concrete manier om te leren voor je eigen geluk te zorgen in het onmiddellijke nu , en om tegelijkertijd je waakzaamheid te versterken , is om jezelf op zo’n wijze te laten ademen dat het comfortabel is. 
Experimenteer om te zien welke vorm van ademhaling nu het beste voelt voor het lichaam.
Het kan de lange ademhaling zijn , de korte ademhaling ; naar binnen lang , naar buiten kort of naar binnen kort en naar buiten lang. Zwaar of licht , snel of langzaam , ondiep of diep.
Op het moment dat je een ritme vindt dat comfortabel aanvoelt blijf er dan een poosje in.
Leer de sensatie van het ademen te proeven. In het algemeen is het zo dat hoe zachter de samenstelling van de adem is hoe beter. Denk aan de adem , niet alleen als lucht die de longen binnenkomt en er weer uit gaat , maar als de hele energiestroom die door het lichaam stroomt met iedere in- en uitademing. 
Wees gevoeling voor de samenstelling van die energiestroom. Je zult ontdekken dat het lichaam na enige tijd gaat veranderen. Een ritme of samenstelling kan voor een tijdje goed voelen. En dan zal weer iets anders meer comfortabel voelen.
Leer hoe je luisteren kunt naar en antwoorden op wat het lichaam je op dit moment vertelt.
Welke soort adem-energie heeft het nodig ? Hoe kan je het beste zorgen voor die behoefte ?
Als je je vermoeid voelt probeer dan op een manier te ademen die het lichaam energiek maakt. Als je je gespannen voelt probeer dan op een manier te ademen die ontspant.

Als je geest afgeleid raakt , breng hem dan zachtjes terug. Als hij tien keer afgeleid wordt , breng hem dan tien keer terug .Als hij honderd keer afgeleid wordt.breng hem dan honderd keer terug.
Geef niet toe. Deze kwaliteit wordt volharding genoemd. Met andere woorden zodra je merkt dat de geest er vandoor gaat , breng je hem weer terug. Gebruik niet tien keer doelloos je tijd 
om aan de bloemen te ruiken , naar de lucht te staren of naar de vogeltjes te luisteren. Je hebt werk te doen : werk eraan hoe je je adem comfortabel kunt gebruiken , hoe je je geest in een goede ruimte laat rusten , hier in het huidige moment. 

Als je adem prettig begint voelen , onderzoek hem dan in andere delen van het lichaam .Als je eenvoudigweg bij je prettige adem blijft in een smal bestek , neig je er naar weg te dommelen. Breid je aandacht dus bewust uit. Een goede plaats om je op te richten is rond de navel. Zoek dat deel van het lichaam in je aandacht : waar is het op dit moment ?
Let op : hoe voelt het daar als je inademt ? Hoe voelt het daar wanneer je weer uitademt ?
Kijk er naar gedurende een aantal ademhalingen , en wees je ervan bewust of er enig gevoel van spanning of benauwdheid is in dat deel van het lichaam , hetzij bij de inademing of bij de uitademing. Neemt de spanning toe als je inademt ?
Houd je de spanning vast als je uitademt ? Stop je te veel kracht in de uitademing ? Als je jezelf betrapt op deze dingen , ontspan dan gewoon. Denk dat die spanning oplost in de sensatie van de inademing en de sensatie van de uitademing.
Als je wilt , kun je je voorstellen dat de adem-energie het lichaam bij de navel binnenkomt en zich door iedere spanning en benauwdheid die je mocht voelen heenwerkt…….

Breng je aandacht nu naar rechts , naar de rechter onderkant van je buik en volg de zelfde drie stappen daar : 1/ zoek dat algemene deel van je lichaam in je gewaarzijn. 2/ voel hoe het voelt als je inademt , hoe het voelt als je uitademt en 3/ als je enig gevoel van spanning of benauwdheid voelt in de adem , ontspan dan gewoon. ….. 
Breng vervolgens je aandacht naar de linker onderkant van je buik en volg dezelfde drie stappen daar ook.

Beweeg nu je aandacht omhoog naar het navel chakra of de zonnevlecht…..en dan naar rechts,
naar de rechterkant ……..naar de linkerkant …….naar het midden van de borstkas…….
Beweeg na een poosje omhoog naar de keel …..en dan naar het midden van het hoofd .
Wees erg voorzichtig met de adem-energie in het hoofd. Hij komt voorzichtig binnen , niet alleen door de neus maar ook door de ogen , de oren , omlaagkomend vanuit bovenkant van het hoofd , vanuit de achterzijde van de nek , heel zacht doorwerkend en elke spanning oplossend die je kunt voelen , bijvoorbeeld , rond je kaken ,de achterkant van je nek , rond je ogen of rond je gezicht…..

Vandaar uit beweeg je je aandacht geleidelijk langs de nek omlaag , langs je benen naar de punten van je tenen naar de ruimten tussen je tenen .Zoals hiervoor focus je je op een bepaald deel van het lichaam , merk hoe het voelt tijdens de inademing en de uitademing , ontspan ieder gevoel van spanning of benauwdheid dat je er misschien voelt , zodat de adem-energie vrijer kan vloeien en ga dan verder tot je de punten van je tenen hebt bereikt.
Herhaal het proces beginnend bij achterkant van de nek en omlaaggaand langs de schouders , door de armen , langs je polsen en eruit door je vingers.
Je kunt dit onderzoek van het lichaam zo vaak mogelijk herhalen als je wilt , totdat de geest gestabiliseerd is.

Laat nu je aandacht terugkeren naar die plaats in het lichaam waar het het meest natuurlijk aanwezig en gecentreerd voelt. Laat je aandacht eenvoudig daar rusten één met de adem.
Laat tegelijkertijd de grens van je gewaarzijn zich uitbreiden zodat het het hele lichaam vult, als het licht van een kaars in het midden van een kamer : de kaarsvlam is op één plaats , maar het licht vult de hele kamer. Of als een spin in het web : de spin is op één plaats , maar hij kent het hele web.Wees erop gebrand dat verbrede gevoel van gewaarzijn te behouden.
Je zult merken dat het de neiging heeft te krimpen , als een ballon met een klein gat erin.
Blijf dus bezig met het uitbreiden van het bereik , denkend : “heel lichaam , heel lichaam , adem in het hele lichaam , van de bovenkant van het hoofd tot de punten van de tenen.”
Denk aan de adem–energie die het lichaam binnenkomt en uitgaat door iedere porie. 
Maak er een punt van om in dit gecentreerde , verbrede gewaarzijn te blijven zolang als je kunt. Er niets anders anders waar je aan hoeft te denken op dit moment , nergens om naar toe te gaan , niets anders te doen. Blijf alleen in dit gecentreeerde , verbrede gewaarzijn van het nu…………………..

Als de tijd aanbreekt om de meditatie te verlaten , herinner je jezelf eraan dat er een vaardigheid is om te vertrekken. Met andere woorden , je kunt niet meteen opspringen.
Als de meeste mensen mediteren , is het alsof zij een ladder beklimmen naar de tweede verdieping van een gebouw : stap voor stap , sport voor sport , langzaam de ladder op .
Maar zo gauw ze bij de tweede verdieping zijn springen ze uit het raam. Zorg dat je zo niet bent. Denk eraan hoeveel moeite het je heeft gekost om jezelf gecentreerd te krijgen. 
Gooi het niet weg.

De eerste stap bij het verlaten is door gedachten van goede wil weer uit te zenden naar alle mensen rond je .Dan , voordat je je ogen opent ,herinner je jezelf eraan dat ondanks dat je je ogen weer gaat openen je je aandacht gecentreerd wilt houden in het lichaam , bij de adem.
Probeer dat centrum te handhaven zo lang als je kunt , als je opstaat , rondloopt , praat, luistert 
of wat dan ook .
De vaardigheid van het verlaten van je meditatie ligt met andere woorden in het leren hoe je hem niet verlaat , ongeacht wat je ook aan het doen bent .
Handel vanuit dat gevoel van gecentreerd zijn.
Als je de geest gecentreerd kunt houden op deze manier , heb je een meetpunt waarlangs je zijn bewegingen en zijn reacties op gebeurtenissen erom heen en erin, kunt leggen .
Alleen als je een stevig centrum als dit hebt kun je inzicht verwerven in de bewegingen van de geest.

Vertaald uit het onderricht van Thanissaro Bhikkhu ( Thaise Woud traditie ) door Jampa Gyatso 2004

De werkelijkheid


Niets kan bestaan zonder oorzaak. Iets bestaat pas als de condities gerijpt zijn. De condities die ook weer gevolgen zijn van eerdere oorzaken. Daarom is alles wat bestaat leeg aan inherent bestaan. Niets heeft een vaste kern want alles bestaat alleen in relatieve zin. Als een causaal verband. We zijn met alles verbonden. Te grote gehechtheid aan een vermeend zelf zal je blijven binden aan de cyclus van het bestaan. We bestaan in de relatieve werkelijkheid.In abolute zin is er leegte die relatief gezien een volte is.