Thich Nhat Hanh over het edele achtvoudige pad

Standaard

In augustus 2005 hield Thich Nhat Hanh, op de laatste dag van de zomerretraite in Plum Village, een lezing over het edele achtvoudige pad. Hoe kunnen we de juiste visie ontwikkelen, zodat we de juiste gedachte voortbrengen, de juiste woorden spreken en de juiste handelingen verrichten? Het achtvoudige pad wijst ons daarbij de weg. Een Engelse vertaling van deze oorspronkelijk Franstalige lezing werd gepubliceerd in het winternummer van de Mindfulness Bell 2005-2006. Een verkorte versie in het Nederlands verscheen in De Klankschaal nr. 23, voorjaar 2006.

Vandaag wil ik graag spreken over reïncarnatie, wedergeboorte en voortzetting. Als we een sinaasappelboom bekijken, dan kunnen we zien dat deze zich elke dag inspant om lang te leven. Elke dag maakt de boom bladeren en in de lente maakt hij bloesembloempjes, die sinaasappeltjes worden. Die sinaasappels bevatten zaden en op die manier verzekert de boom zich ervan dat hij voortgezet wordt. Hij kan niet anders.
Dat geldt ook voor ons. Als mensen zijn we van nature geneigd om ons erop voor te bereiden dat we doorgaan. Dus voortzetting, hergeboorte, reïncarnatie is normaal. Hoe zetten we onszelf voort? Elke keer dat je een gedachte produceert, is die gedachte een voortzetting. Die gedachte zal een invloed op ons hebben, op ons lichaam, onze geest en op de wereld. Het effect dat die gedachte heeft, is de manier waarop wij ons voortzetten. Het produceren van de gedachte is de oorzaak, het effect is hoe die gedachte van invloed is op ons en de wereld. Omdat de gedachte erg sterk kan zijn, kan hij pijnlijk zijn. Hij kan ons lichaam wijzigen, onze geest en de wereld veranderen. Dus denken is een vorm van handelen.
In het boeddhisme gebruiken we het woord ‘karma’. Karma is handelen, handelen als oorzaak en handelen als vrucht. Het produceren van een gedachte is ‘karmahetu’, karma-oorzaak. Die gedachte zal onze mentale en lichamelijke gezondheid beïnvloeden, evenals de gezondheid van de wereld. Die gezondheid, goed of slecht, is wat ‘karmaphala’ wordt genoemd: de vrucht van het karma. Dus karma is handelen, zowel handelen als oorzaak als handelen als vrucht.

Juist denken en juist spreken
Als we een gedachte voortbrengen, moeten we ons ervan verzekeren dat het een een juiste gedachte is, want deze zal ons fysieke en geestelijke gezondheid brengen en de wereld helpen zichzelf te helen. We moeten proberen op zo’n manier te leven dat we elke dag alleen goede gedachten voortbrengen, gedachten in de richting van het juiste denken. We moeten onszelf trainen om dat te doen.
De Boeddha raadt ons allen aan om juist te denken. Denken is handelen in de vorm van gedachten. Elke keer dat we een gedachte voortbrengen, draagt die gedachte onze handtekening. Dat is karma. Karma-oorzaak, karma-vrucht. Als het een oorzaak is, zal het leiden tot een vrucht. De vrucht zal bitter of zoet zijn, afhankelijk van de aard van het karma. Weet dus dat alle denken handelen is.
Als we iets zeggen, zal wat we zeggen een gevolg hebben voor ons lichaam, onze geest en de wereld. Juiste spraak zal ons vreugde en gezondheid brengen – fysieke en morele gezondheid – en het zal de wereld in de goede richting veranderen. We moeten dus proberen om juist te spreken, want dat leidt tot begrip, vreugde, hoop en verbroedering. Wat je zegt, is het zaad, het is de oorzaak. Het brengt in jou en in de wereld karmaphala voort, karma-vrucht.
Soms manifesteert de vrucht van de handeling zich onmiddellijk na de oorzaak. Soms duurt het maanden of jaren voordat de handeling een resultaat krijgt, maar vroeger of later krijgt de oorzaak een gevolg.

Juist handelen
De derde soort van handelen is de fysieke handeling, die je uitvoert met je lichaam. Met je lichaam kun je dingen doen. Je kunt iemand doden, een dier doden, een boom doden. Je kunt iemand redden, een dier redden, een boom redden. De Boeddha raadt ons aan om juist te handelen, omdat de handeling een gevolg heeft voor je fysieke en morele gezondheid en voor de wereld. We moeten ons ervan verzekeren dat onze handelingen zo mogelijk juiste handelingen zijn.
Jean-Paul Sartre was een filosoof in de traditie van het existentialisme. Hij zei dat de mens de optelsom is van zijn handelingen. Als een kind wordt geboren, heeft het nog niet gehandeld en is het dus nog niet bepaald. Maar zodra de mens begint te handelen, kunnen we kijken naar zijn handelingen en de mens zien. De mens wordt bepaald door zijn handelingen. Wat Sartre zei, ligt heel dicht bij het boeddhisme. Maar Sartres idee ging niet ver genoeg, omdat gedachten er niet in waren opgenomen. Uit onze gedachten komt voort wat we zeggen en doen. Denken ligt dus aan de basis van alle spraak en van al het handelen. We kunnen zeggen dat de mens de optelsom is van zijn gedachten, zijn woorden en zijn handelingen. Ik denk dat Sartre het daarmee eens zou zijn, want door het woord ‘handelingen’ te gebruiken, bedoelde hij ook ‘denken’ en ‘spraak’. Denken als een handeling, spraak als een handeling.
Handelingen, dus ook gedachten en spraak, vormen karma. We produceren deze energie elk moment in ons dagelijks leven. Je zegt voortdurend dingen en elke gedachte, elk woord, elke handeling die je uitvoert, draagt jouw handtekening. Dat is de manier waarop je je voortzet. Het gaat nooit verloren.
Lavoisier, een wetenschapper die leefde in het Frankrijk voor de revolutie, zei: ‘Er gaat niets verloren.’ Eigenlijk is hij een boeddhist. Wat je voorbrengt als gedachten, spraak, handelingen, beïnvloedt de wereld en op die manier zet je jezelf voort. Jouw voortzetting is je wedergeboorte en je reïncarnatie. Er gaat niets verloren. Als je ervoor zorgt dat je je goed voortzet, zul je een goede toekomst hebben.
Iedereen wil zichzelf op een mooie manier voortzetten. Daarvoor moeten we ons ervan verzekeren dat we goede gedachten denken, de juiste dingen zeggen en de juiste dingen doen. Dit zijn drie stappen op het edele achtvoudige pad dat de Boeddha ons aanraadt.

Juiste visie
Wat is de juiste visie? Juiste visie is onze manier om de wereld te begrijpen; deze brengt inzicht in de volledige werkelijkheid. We zijn zo vaak het slachtoffer van verkeerde visies en op basis van verkeerde visies creëren we lijden voor onszelf en anderen. Dus we moeten verkeerde visies, verkeerde waarnemingen vermijden. Als we doorgaan met lijden door geweld en terrorisme, komt dat doordat we geen juiste visie hebben. Terroristen hebben een verkeerde visie van zichzelf en van anderen en anti-terroristen hebben ook verkeerde beelden van zichzelf en van de terroristen. Daardoor blijven ze elkaar doden, dus we moeten dieper kijken om de juiste visie te verkrijgen. Met de juiste visie zullen we het geweld en terrorisme kunnen stoppen.
De juiste visie is de basis van al het juiste denken, spreken en handelen en daarom begon de Boeddha met de juiste visie. De Boeddha beschreef juiste visie op een precieze, diepe en heldere manier. Een juiste visie weerspiegelt wijsheid, de aard van het bestaan.
De Boeddha sprak bijvoorbeeld over de voorbijgaande aard van dingen, van verschijnselen. Ook andere wijzen hebben hierover gesproken. Zo zei de Griekse filosoof Heraclitus dat je nooit tweemaal in dezelfde rivier kunt stappen, omdat de rivier voortdurend verandert. Het is een feit dat alles verandert. De juiste visie gaat hand in hand met het inzicht in de veranderlijkheid van de dingen. Een visie die niet op die veranderlijkheid is gebaseerd, is een onjuiste visie.
Als we de juiste visie hebben, lijden we niet en kunnen we geluk creëren. Dit is niet alleen maar filosofie, het is het leven. Als je bijvoorbeeld problemen hebt met je partner en je staat op het punt om ruzie met elkaar te gaan maken, zou de Boeddha tegen jullie zeggen: ‘Lieve vrienden, sluit je ogen. Stel je je geliefde voor over driehonderd jaar. Wat zal er van haar geworden zijn?’ Als je kunt zien wat er over driehonderd jaar gebeurt, dan zie je dat het niet verstandig is om ruzie te maken, omdat het leven veranderlijk is. Als je veranderlijkheid kunt aanraken, als je je ogen opent, zal je niet langer boos zijn. Je bent gered door het inzicht in de veranderlijkheid.

Veranderlijkheid als oefening
Op intellectueel niveau ben je het er misschien mee eens dat de dingen veranderlijk zijn, maar in je dagelijks leven doe je alsof dingen blijvend zijn. De Boeddha praat niet over veranderlijkheid als een filosofie, maar als een oefening. We zouden moeten oefenen om ons te concentreren op de veranderlijkheid. Zo kun je je bijvoorbeeld de hele dag, terwijl je kijkt, terwijl je naar iets luistert, verbinden met het inzicht van de veranderlijkheid. Als je naar een bloem kijkt, zie je dat deze veranderlijk is. Als je naar iemand kijkt, dan zie je dat hij of zij veranderlijk is. Zo blijft het inzicht in de veranderlijkheid voortdurend bij ons. Dan is het geen theorie, maar een oefening in concentratie. Deze oefening zal je redden, waar het idee alleen van de veranderlijkheid dat niet kan.
Met behulp van aandacht kunnen we het inzicht in de veranderlijkheid levend houden en dat zal ons ertegen beschermen om onjuist te denken of te spreken. De juiste visie is dus de visie die de aard van de veranderlijkheid bevat.
We denken dat iedereen een afzonderlijke ziel heeft die altijd hetzelfde blijft, zelfs als het lichaam veroudert en uiteenvalt. Dit is niet de juiste visie, want het gaat in tegen de waarheid van de veranderlijkheid. Niets is hetzelfde op twee verschillende momenten. Dus als we de werkelijkheid van de veranderlijkheid aanvaarden, moeten we ook de waarheid van niet-zelf aanvaarden.
Veranderlijkheid wordt gewoonlijk beschouwd vanuit een tijdsperspectief. Als we het beschouwen vanuit een ruimtelijk perspectief, is veranderlijkheid hetzelfde als niet-zelf. Niet-zelf en veranderlijkheid zijn hetzelfde.
Als de zoon de vader als een verschillende persoon beschouwt, als iemand die veel lijden en problemen voor hem heeft veroorzaakt, dan wil hij zijn vader straffen met zijn woorden en daden. Hij weet niet dat hij, om zijn vader te laten lijden, zichzelf tegelijkertijd laat lijden. Het is belangrijk om te begrijpen dat jij en je vader dezelfde werkelijkheid delen. Jij bent de voortzetting van je vader. Als je vader lijdt, dan zul jij ook lijden en als jij je vader kunt helpen om niet te lijden, dan is jouw geluk ook mogelijk. Door het inzicht in niet-zelf kunnen we veel fouten vermijden, omdat niet-zelf vertaald wordt in de juiste visie.
Terroristen en anti-terroristen denken over zichzelf als twee verschillende entiteiten. De anti-terrorist zegt: ‘We moeten de terroristen straffen, we moeten ze uitroeien.’ En de terrorist denkt dat de andere persoon de oorzaak is van het lijden in de wereld, en dat deze moet worden uitgeschakeld om te overleven. Ze weten niet dat ze hetzelfde zijn.
Alle betrokkenen in een conflict moeten het inzicht van niet-zelf begrijpen. Als de andere kant blijft lijden, als er geen veiligheid, vrede of  begrip is aan de andere kant, dan kan er geen veiligheid, vrede of begrip zijn aan onze kant. Als beide kanten zich realiseren dat ze interzijn, als ze de aard van het niet-zelf aanraken, dan is er sprake van juiste visie. Met juiste visie denken, spreken en handelen we op de goede manier en dan kan veiligheid werkelijkheid worden. De juiste visie is een visie van de werkelijkheid die zich vertaalt in veranderlijkheid, niet-zelf en interzijn.

De aard van interzijn
Als we goed naar een bloem kijken, dan zien we welke elementen hebben samengewerkt om ervoor te zorgen dat de bloem zich kan manifesteren. We zien de wolken, die zich manifesteren als regen. Zonder de regen kan er niets groeien. Dus als ik de bloem aanraak, raak ik de wolk en de regen aan. Dit is niet alleen maar poëzie, het is de werkelijkheid. Als we de wolken en de regen uit de bloem halen, is de bloem er niet. Met het oog van de Boeddha zien we de wolken en de regen in de bloem. We kunnen ook de zon aanraken zonder onze vingers te branden. Zonder de zon kan er niets groeien, dus we kunnen de zon niet uit de bloem halen. De bloem kan niet afgescheiden zijn; hij moet interzijn met het licht, de wolken en de regen. Het woord ‘interzijn’ is dichter bij de werkelijkheid dan het woord ‘zijn’. Zijn betekent echt interzijn.
Hetzelfde geldt voor mij, jou en de Boeddha. De Boeddha inter-is met alles. Interzijn en niet-zelf zijn de onderwerpen van onze overdenking. We moeten onszelf oefenen zodat we de waarheid van interzijn en niet-zelf elk moment van ons dagelijkse leven kunnen aanraken. Je bent in contact met de wolken, met de regen, met de kinderen, met de bomen, met de rivieren en dat contact openbaart de ware aard van de werkelijkheid, de aard van de veranderlijkheid, de aard van interzijn, van niet-zelf, van onderlinge afhankelijkheid. Als je de werkelijkheid op die manier kunt aanraken, dan heb je de juiste visie. En als je de juiste visie hebt, zullen al je gedachten, woorden en handelingen juist zijn.
Dat is waarom het cultiveren van de juiste visie de basis is van de beoefening van het boeddhisme. We kunnen oefenen als een individu, als gemeenschap, als stad, als land. Als we zijn opgesloten in de gevangenis van onveranderlijkheid, van zelf, kunnen we niet de juiste visie verkrijgen.
Juiste concentratie
Om de juiste visie te cultiveren, moeten we aandachtig zijn. We hebben volop intelligentie om de begrippen ‘tijdelijkheid’ en ‘niet-zelf’ te begrijpen, maar die begrippen helpen ons niet. Daarom moeten we onszelf oefenen om de dingen in hun ware aard te zien. We moeten dit inzicht elk moment levend houden. Daarom is concentratie zo belangrijk.
In het Sanskriet is ‘samadhi’ het woord voor juiste concentratie. De begrippen ‘tijdelijkheid’ en ‘niet-zelf’ zijn wel nuttig, maar als begrip zijn ze niet krachtig genoeg om je te bevrijden, om je de juiste visie te geven. Dus je moet je concentreren. ‘Samadhi prajna’ is juiste visie, inzicht, dat aan de basis ligt van het juiste denken, juiste spreken en juiste handelen. Om prajna te cultiveren moeten we concentratie oefenen. We moeten in concentratie leven, om dingen op elk moment goed te kunnen aanraken. We leven intens wanneer we de aard van tijdelijkheid, niet-zelf en inter-zijn kunnen waarnemen in de bloem en we kunnen dit doen dankzij de concentratieoefening. Zonder samadhi is er geen prajna, geen inzicht. Concentratie is dus een deur die de ultieme werkelijkheid opent. Het geeft ons de juiste visie.

Juiste aandacht
Voordat we geconcentreerd zijn, moeten we aandacht cultiveren. Aandacht is ‘smrti’. Aandacht is de energie die ons kan helpen om de geest terug te brengen naar het lichaam, zodat we onszelf kunnen vestigen in het heden. Op die manier kunnen we naar de blauwe lucht kijken, naar de wolken of naar het kind dat voor ons zit. Dan raken we op een diepe manier het wonder van het leven aan. Dat is aandacht.
Aandacht is het vermogen om te herkennen wat er in het heden gebeurt. Als we pijn voelen, zullen we in staat zijn om deze te aanvaarden, om hem te transformeren. Als we volledig aandachtig zijn, beseffen we dat het koninkrijk van God bereikbaar is en dat de vreugde van het leven mogelijk is.
André Gide zei dat God geluk is. Dat vind ik fijn. En hij zei: ‘God is vierentwintig uur per dag beschikbaar.’ Ook op dat punt ben ik het met hem eens. Als God de hele dag bereikbaar is, dan is zijn koninkrijk ook bereikbaar. De enige vraag is of wij bereikbaar zijn voor het koninkrijk van God, voor geluk. Aandacht zorgt ervoor dat we bereikbaar zijn voor het koninkrijk van God, voor de wonderen van het leven om ons heen, op dit moment. Ik weet dat er veel boeddhisten zijn in Frankrijk, inclusief Jean-Paul Sartre, André Gide en de wetenschapper Lavoisier.
Aandacht wordt beoefend in Plum Village. We lopen op zo’n manier dat elke stap aandacht genereert. Als we ademen, als we onze handen wassen, als we koken, doen we dat allemaal in aandacht. De energie van aandacht voortbrengen is de basisoefening, want aandacht is de drager, de brenger van concentratie.
Als je ergens aandacht voor hebt, ben je geconcentreerd. De energie van concentratie is aanwezig in de aandacht. Als je doorgaat, zal die concentratie sterker en sterker worden. Met krachtige aandacht kun je in de realiteit doorbreken en tijdelijkheid als een realiteit ervaren. Je kunt inter-zijn, niet-zelf aanraken. De Boeddha begon met de juiste visie, maar ik wil graag beginnen met aandacht.

Juist levensonderhoud
Dan hebben we nog het juiste levensonderhoud, ons werk, onze baan. De Vijf Aandachtsoefeningen vragen ons om te kiezen voor levensonderhoud dat ons zal helpen om de juiste gedachten woorden en handelingen voort te brengen. Helaas zijn er ook soorten werk die ons schade toebrengen, die schade toebrengen aan het milieu, of die geweld met zich meebrengen. We moeten met aandacht kijken om te zien wat voor soort werk we willen doen, zodat we in staat zijn om juist denken en spreken te beoefenen en juist handelen in ons werk.
Onderwijzers kunnen op zo’n manier oefenen dat hun gedachten, woorden en handelingen hun studenten op elk moment van de dag voeden. De kinderen in hun klas lijden misschien veel. Misschien hebben hun ouders hun niet genoeg van de juiste soorten voeding gegeven. Misschien hebben ze niet de kans gehad om te leren juist denken, spreken en handelen en zijn ze daardoor gekwetst.
Als onderwijzer kijk je naar het kind en zie je het lijden. En je weet dat je met juist denken, spreken en handelen de wonden van het kind kunt helen. Je kunt het kind een tweede kans geven door de rol van de vader of moeder voor het kind te vervullen. De klas kan een familie worden. Als je een dokter of een therapeut bent, dan kun je hetzelfde doen. Als je begrip en compassie hebt, dan heb je veel macht, want als mensen bij je komen zullen je juiste gedachten mensen helpen genezen. Je kunt ze helpen omdat je jezelf hebt geheeld door de energie van begrip en compassie te ontwikkelen.
De Boeddha sprak van het juiste levensonderhoud, niet alleen voor monniken en nonnen, maar voor iedereen. Het juiste levensonderhoud helpt je om het juiste denken en spreken voort te brengen. We moeten de tijd nemen om naar ons werk te kijken, om te zien of het ons ondersteunt om elke dag juist denken en spreken te genereren.
Goede gedachten gaan altijd gepaard met begrip en liefde. Als je een beroep uitoefent dat met zich meebrengt dat je gedachten van boosheid en discriminatie hebt, dan is dat niet goed voor jouw gezondheid en voor de gezondheid van de wereld. Je moet misschien ander werk aannemen dat minder betaalt, zodat je de kans krijgt om goede gedachten en goede spraak voort te brengen. Het is mogelijk om op een gezondere, gelukkiger manier te leven. Als je de juiste visie hebt, zul je genoeg moed hebben om te stoppen met het pad van geweld en gehechtheid. Het juiste levensonderhoud is dus erg belangrijk, en we kunnen dit bepalen in termen van juist denken, spreken en handelen.

Juiste inspanning
De achtste is juiste toewijding, juiste inspanning. De Boeddha leerde hoe we onze energie moeten cultiveren en hoe we ervoor kunnen zorgen en hij leerde ook hoe we kunnen oefenen om energie te sparen. In de boeddhistische psychologie zien we ons bewustzijn alsof het twee lagen heeft. De diepste laag wordt het voorraadbewustzijn genoemd. It is altijd aan het werk, zelfs in onze slaap. Het voorraadbewustzijn ontvangt informatie en classificeert dit en het neemt veel beslissingen zonder dat het geestesbewustzijn, de bovenste laat, tussenbeide komt.
Als je een auto bestuurt, dan denk je dat het geestesbewustzijn het rijden aanstuurt, maar in feite wordt een groot deel van het werk dan gedaan door het voorraadbewustzijn, zonder dat we er bewust over nadenken. Als je dagelijks werk doet, speelt het voorraadbewustzijn een belangrijke rol.
Als het voorraadbewustzijn actief is, heeft het minder metabolische energie nodig dan het geestesbewustzijn. Het geestesbewustzijn heeft veel meer suiker, glycoceen en eiwit nodig om te werken. Op het niveau van het voorraadbewustzijn gebeuren dingen veel sneller en zonder veel verbruik, dus de meeste dingen worden afgehandeld door het voorraadbewustzijn en het geestesbewustzijn doet alleen het laatste stukje. In het voorraadbewustzijn zijn veel zaden opgeslagen, goede zaden en slechte zaden. Het zaadje van boosheid is er, evenals dat van wanhoop en bekrompenheid, maar ook het zaadje van compassie en vreugde.

Vier oefeningen om de juiste inspanning te cultiveren
Om de juiste inspanning te cultiveren, stelde de Boeddha vier oefeningen voor.
De eerste is: zorg ervoor dat je de slechte zaden geen water geeft. Je weet dat er negatieve zaden in je zijn en als ze zich manifesteren, zul je lijden. Dus laat ze vredig slapen. Als je naar films kijkt, artikelen of boeken leest of naar muziek luistert is er een kans dat een zaadje water krijgt en zich kan manifesteren. We moeten in aandacht consumeren, zodat de slechte zaden geen water krijgen. Als we elkaar liefhebben, moeten we een vredesverdrag sluiten: ‘Liefste, ik beloof je dat ik de slechte zaden in jou of in mij nooit water zal geven en jij moet hetzelfde doen. Jij hebt die zaden ook in je. Je moet ze geen water geven in jezelf en ook niet in mij.’
De tweede oefening is dat we, elke keer als een slechte mentale formatie zich manifesteert, ervoor moeten zorgen dat het weer gaat slapen. Als we deze te lang in stand houden, dan krijgt hij kracht in de basis. Als we het een uur lang in onze geest houden, dan heeft dat zaad een uur om kracht te verkrijgen. Dat is gevaarlijk.
De derde oefening is om de goede zaden wel water te laten krijgen, zodat ze de kans krijgen zich in de geest te manifesteren. Een dharma-lezing is bijvoorbeeld een soort regen die de goede zaden in je kan voeden. Als zij zich in het geestesbewustzijn manifesteren, zal het landschap veel mooier zijn.
De vierde oefening is dat we het goede zaad helpen om zo lang mogelijk in het geestesbewustzijn te blijven als het zich heeft gemanifesteerd. Net als bij een goede vriend die langskomt en goed nieuws brengt: je probeert dan om die vriend zo lang mogelijk bij je te houden.
Dit is wat de Boeddha leert bedoelt met juiste inspanning, toewijding en het duurzaam omgaan met energie. Het is heel concreet en praktisch en het wordt gedaan op een natuurlijke, ontspannen manier. We hoeven niet te vechten of te worstelen, we hoeven geen uitputtende inspanningen te doen. Op natuurlijke wijze en met veel plezier, kunnen we vreugde beleven aan deze oefening.
Dit zijn de acht juiste oefeningen die het edele achtvoudige pad vormen, dat de Boeddha ons allen voorstelt. Als een les het edele pad kan openbaren, dan is het een authentieke les
van de Boeddha.

De juiste visie op reïncarnatie
Voortzetting gebeurt nu, omdat je elke dag gedachten, woorden en handelingen voortbrengt die jouw handtekening hebben. We hoeven niet te wachten totdat dit lichaam uiteenvalt om ons voort te zetten.
De meeste mensen denken over reïncarnatie in termen van een permanente ziel. Dat is gangbaar boeddhisme, Maar we moeten opstijgen naar het niveau van de juiste visie. Voortzetting is een noodzaak, het is een waarheid. Maar deze voortzetting moet worden gezien in het licht van niet-zelf, van de tijdelijkheid.
Als je, bijvoorbeeld, mijn voortzetting wilt herkennen, kijk dan niet hiernaar (Thay wijst op zichzelf). Een deel van mijn voortzetting bevindt zich weliswaar hier, maar overal waar je om je heen kijkt, zie je andere vormen van deze voortzetting. Dus wacht niet tot het lichaam uiteenvalt. We zijn al begonnen met onze voortzetting. Je weet dat je de kracht hebt om te veranderen. Je kunt je verzekeren van een prachtige voortzetting. Stel dat je gisteren een gedachte hebt gedacht die je niet waardig was en dat je daar vandaag spijt van hebt. Je denkt: ik wil niet op die manier voortgezet worden. Je kunt die gedachte corrigeren, je kunt die voortzetting transformeren.
Als je de juiste visie aangeraakt hebt, zul je in staat zijn om een andere gedachte voort te brengen, een gedachte die je vandaag waardig is, een gedachte die begrip, compassie en geen oordeel in zich draagt. Op het moment dat je deze prachtige gedachte denkt, zal hij erop uit gaan en die andere gedachte van gisteren inhalen. En in een halve seconde zal hij in staat zijn om die gedachte te transformeren.
Je hebt dus een kans om het verleden te corrigeren. Dat is geweldig. We zeggen dat het verleden al voorbij is, maar het verleden komt altijd terug in nieuwe manifestaties en met die manifestaties kunnen we het corrigeren.
Als je iets hebt gezegd dat je niet waardig is, zeg vandaag dan iets anders, en dat zal alles veranderen. Doe vandaag iets anders gebaseerd op de juiste visie en transformeer de hele situatie. Dat kan.
Als je een sangha hebt die je steunt, als je wordt gesteund door de collectieve juiste visie, dan is het heel gemakkelijk om zulke gedachten, woorden en handelingen voort te brengen, om alles nu te veranderen, vandaag, om je te verzekeren van een goede toekomst, een goede voortzetting.
De les van de Boeddha is zeer diep en tegelijkertijd zeer praktisch. Deze les heeft de mogelijkheid om ons te helen, om onze pijn en angst te transformeren. Het is goed dat we genoeg tijd hebben om meer over deze lessen te leren en ze in ons dagelijks leven in praktijk te brengen.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s