1 Als je de leegte niet kent kun je de bevrijding niet bereiken en zal je verwarde geest rond blijven zwerven in de gevangenis van de zes bestaanswerelden Bodhicittavivarana

2 Samsara en nirvana zijn geen twee veschillende werkelijkheden.In het begrijpen van de werkelijke natuur van samsara begrijpen we nirvana. Samputra Tantra

3 Uit onwetendheid ontstaat zelf-bestaande werkelijkheid.verwijder onwetendheid en samsara wordt nirvana. HeVajra Tantra

4 Omdat er geen actor is , is er geen actie. Er kan geen zelf zijn van een niet-bestaand persoon.Als jij die de waarheid zoekt de leegte van ik en mijn realiseert zul je perfecte bevrijding bereiken. Chandrakirti , Madhyamakavatara

5 Het doet er niet toe waar je zoekt tussen de tijdelijke fenomenen van het universum ,een boeddha zul je er niet vinden. Als je een perfecte boeddha wilt vinden , kijk dan in je geest. HeVajra Tantra

6 Je zult de oer-boeddha worden , wanneer je de natuur van je eigen geest begrijpt. Vajradakini Tantra

7 Geest is het zaad van alle werkelijkheden , waaruit samsara en nirvana zich ontvouwt. Saraha

8 Ontspan de geest in zijn natuurlijke staat , want als de geest ontspannen is zal bevrijding van innerlijke slavernij bereikt worden. Mahasiddha Tilopa

9 Concentratie onderdrukt slechts de verstoringen van de geest , doch wijsheid vernietigt de verborgen wortel-verstoringen. Samadhi-Nirmocana Sutra

10 Alle voortgebrachte dingen zijn vergankelijk Alle bezoedelde dingen zijn ellendig Alle fenomenen zijn leeg en zonder een zelf Nirvana is vrede Shakyamuni Boeddha

11 Monniken en geleerden moeten over mijn woorden goed nadenken . Zoals goud getoetst moet worden door het te smelten , te verdelen in stukken en te poetsen, en dan die woorden aanvaarden , maar niet om mij hun eerbied te tonen. Shakyamuni Boeddha

12 En evenzo komt een begrijpen van de leegte van een fenomeen niet tot ontwikkeling als men zich niet vergewist van datgene waaraan een fenomeen leeg is ( gebrek heeft ) Shakyamuni Boeddha

13 Als de gedachte van het innerlijke en het uiterlijke als “ik” en het “mijne” is vergaan , houdt het inhalige op. En door dat ophouden , komt er een eind aan geboorte (bhava=wording) Shakyamuni Boeddha

14 Als handeling en bezoeking ten einde komen, is er verlossing. Ze ontstaan uit onjuiste begrippen ; deze ontstaan uit de spinsels van onjuiste kijk op inherente existentie ; de spinsels verdwijnen in de leegte. Nagarjuna : Prajna namamula madhyamika karika XIV 4-5

15 Leringen , onderricht door de Boeddha’s berusten geheel op twee waarheden : De conventionele en de wereldse waarheden , en de waarheden die de uiteindelijke zijn. Nagarjuna : Prajnanamamu la madhyamika karika XXIV.8

16 Boeddha zei dat alle fenomenen twee entiteiten hebben : die welke ontdekt worden door waarnemers van goed en van kwaad ; objecten van waarnemers van het ware zijn werkelijkheden , objecten van waarnemers van het onjuiste zijn conventionele waarheden. Chandrakirti :supplement op Nagarjuna’s Verhandeling over de Middenweg Madhymikavatara VI.23

17 Ook zijn zij , die onwerkelijke dingen bespeuren van tweeerlei aard : die met klare heldere zinnen en die met gebrekkige zinnen. bewustzijn met gebrekkige zin staat in onjuiste verhouding tot dat met gezonde zin. Objecten gerealiseerd door de wereld en door de zes niet gebrekkige zinnen begrepen , zijn slechts waar vanuit een werelds standpunt , de rest wordt beschouwd als onwaar vanuit het standpunt der wereld alleen. Chandrakirti :supplement op Nagarjuna’s Verhandeling over de Middenweg Madhyamikavatara VI.24-25

18 Een vorm op een afstand gezien , wordt duidelijk gezien door hen die dichtbij zijn. Als een luchtspiegeling water was , waarom wordt er dan geen water gezien door hen die dichtbij zijn ? De wijze waarop deze wereld gezien wordt als echt door hen die ver af staan , wordt zo niet gezien door hen die dichtbij zijn , voor hen is het zinloos als een waan. Nagarjuna Kostbare Guirlande Ratnavali 52-53

19 De persoon is niet aarde, noch water , noch vuur , noch lucht , noch ruimte. Hij is niet bewustzijn en hij is niet al die dingen. Wat voor persoon is er behalve deze dingen ? Nagarjuna Kostbare Guirlande Ratnavali 80

20 Er is nooit een voortbrengen waar dan ook van enig fenomeen uit zichzelf , uit een ander, uit beide, of zonder oorzaak. Nagarjuna Prajna namamula-madhyamika-karita. De fundamentele wijsheidstekst

21 Omdat het bestaat , wordt het bestaande niet voortgebracht ; omdat het niet bestaat , wordt het niet-bestaande niet voortgebracht. Nagarjuna Sunya tasaptati

22 Dat wat uit oorzaken wordt voortgebracht is niet inherent teweeggebracht , het heeft niet de inherente aard om te produceren. Wat afhankelijk is van oorzaken noemt men ledig. Wie leegte kent is bewust. Anavatapta Sutra

23 Omdat er geen fenomenen zijn die niet afhankelijk ontstaan zijn ,zijn er geen fenomenen die niet leeg zijn. Nagarjuna  Prajna nama mula-madhyamika-karika XXIV.19

24 Wat onafhankelijk van iets anders ontstaat kan geen Kracht-uit-Zichzelf hebben , daar ze alle onafhankelijkheid missen , kan er geen zelf zijn , geen inherent bestaan. Aryadeva Catuhsataka XIV.23

25 Als de ontleder die analyseert of fenomenen inherent bestaan analyseert en constateert dat het hen onbreekt aan inherente existentie omdat ook de ontleder ontleed moet worden ; zou dat dan niet tot in het eindeloze doorgaan ? Als de objecten van de analyse geanalyseerd zijn , dan bestaat er geen basis. Omdat de bases inherent niet bestaan , en de ontkenning ervan niet inherent teweeggebracht worden , noemt men ook dat nirvana. Shantideva  Bodhicaryavatara IX. 110-111

26 Dat wat afhankelijk ontstaan is noemen wij leegte. Dat is iets vermeends dat afhankelijk is van iets anders. En dat is nu precies de Weg van het Midden. Nagarjuna  Fundamentele Wijsheidstekst XXIV.18

27 Een zich vergewissend denken en een onterecht opdrukkend denken zijn entiteiten die uitwissen en uitgewist worden. Alle gebreken zoals begeerten hebben als hun tegengif de wijsheid van zelfloosheid inzoverre hun verminderen en toenemen afhankelijk zijn van het toenemen en verminderen van die wijsheid. En dus neemt het denken door er mee vertrouwd te raken de aard aan van die wijsheid – en aldus worden de beoordelingen na verloop van tijd teniet gedaan. Dharmakirti Commentaar op Dignaga’s Compendium over Valide cognities Pramamavarttika hfst. 1

28 Als de inherente existentie van fenomenen afhing van oorzaken zou de yogi , als hij de leegte (sk.sunya) realiseerde, door die te ontkennen de fenomenen teniet doen. Daarom zou het zien van de leegte een oorzaak zijn , die fenomenen teniet doet , maar aangezien dit niet met de rede strookt , bestaan de fenomenen niet inherent. Als men de fenomenen analyseert , merkt men dat ze niets zijn dan fenomenen met de aard van het werkelijke daar ze niet-inherent bestaand teweeggebracht zijn of ophouden te bestaan en daarom hoeft men de conventionele waarheden der wereld niet te analyseren. Als de realiteit wordt geanalyseerd , is voortbrengen uit het zelf en andere oorzaken niet aannemelijk. Volgens dezelfde beredenering is ook inherent bestaand produceren op conventionele wijze niet aannemelijk. Hoe zou men dan dat inherent bestaande produceren kunnen vaststellen ? Chandrakirti  Supplement VI.34-36

29 Wat dit aangaat , Sariputra , als een bodhisattva , een verheven wezen , de volmaaktheid van wijsheid beoefent , ziet hij een bodhisattva niet als iets werkelijks…En waarom ? Sariputra , dat zit zo : Een bodhisattva is zonder een inherent bestaande bodhisattva. De naam bodhisattva is eveneens zonder het zijn van de naam van een bodhisattva. Waarom ? Omdat dat hun aard is. Het zit zo : Het is niet dat een vorm leeg is wegens zijn leegte ; leegte is niet gescheiden van vorm. Een vorm op zichzelf is dat wat leeg is ; en net precies wat leeg is , is vorm. Pancavimsati sahasuka-prajna-paramita soetra

30 Fenomenen worden niet leeg gemaakt door de leegte . De fenomenen zijn op zichzelf leeg. Ratnakuta (Kasyapa hoofdstuk)

31 De idee dat fenomenen voortgebracht uit oorzaken en toestanden werkelijk zouden zijn werd door de Leraar onwetendheid genoemd; uit die onwetendheid spruiten de twaalf takken (sk. nidana’s) voort. Nagarjuna , Sunya Tasaptati

32 Als iets niet-ledigs bestond dan zou ook iets ledigs bestaan. als het niet-ledige helemaal niet bestaat , hoe zou dan het ledige dat kunnen ! De Onoverwinnelijken zeiden dat  leegte alle slechte visies doet verdwijnen ; Zij die de leegte beschouwen als inherent bestaand werden niet-te-genezen genoemd. Nagarjuna , Fundamentele wijsheidstekst XIII. 7-13

33 Daar de nectar der leegte wordt onderwezen om alle onjuiste begrippen te laten varen , wordt hij die zich eraan hecht als inherent bestaand , krachtig door U de Boeddha gehekeld. Nagarjuna , Lokatitastava

34 Als met de gedachte “het bestaat niet” het geanalyseerde niet wordt begrepen als inherent bestaand , hoe zou zich dan aan het denken van een inherent bestaand iets kunnen voordoen , waaraan een basis ontbreekt , dat wil zeggen een inherent bestaande leegte zonder het object dat het bepaalt ? Wanneer inherent bestaande dingen en niet-dingen ons niet voor ogen staan , aangezien er niets anders is dat inherent bestaat , dan worden met de bedoelde objecten , van het begrip “inherente existentie” , daar zij niet bestaan de doorwrochte ideëen van dualiteit en inherente existentie teniet gedaan . Shantideva Bodhicaryavatara IX 34-35

35 Als een metalen kledingstuk dat verontreinigd is door bezoedeling en in het vuur ontvlekt moet worden , in het vuur gebracht wordt , branden de smetten weg , maar zelf verbrandt het niet. Wat dus het helder lichtend verstand betreft dat de smetten draagt van begeerte en zo , in het vuur van wijsheid worden de smetten verbrand , maar zijn aard , helder licht , blijft onaangetast. Nagarjuna Lofprijzing van het Element van Superieure Kwaliteiten Dharmadhatustratra

36 Omdat lichamen van een volmaakte boeddha zijn uitgestraald omdat het werkelijke niet wordt gedifferentieerd , en omdat de levende wezens de natuurlijke tot ontwikkeling bestemde afkomst hebben geschikt . Daarom hebben alle belichaamde wezens de boeddha-aard. Onoverwinnelijke Maitreya  Uttaratantra

37 Ik buig mij neer voor de volmaakte boeddha , de beste der leraren die ons voorlegde dat wat afhankelijk van iets anders ontstaat nimmer ophoudt , niets teweegbrengt , niet teniet gaat , niet blijvend is , zonder komen of gaan , zonder verschil , zonder gelijkheid is , vrij van bewerkingen van inherent  bestaan en van dualiteit en vredig is. Nagarjuna Fundamentele Wijsheidstekst I aanroep

38 Laatste citaat Boeddha en zijn Leer en de Verheven Gemeenschap zijn de toevlucht van hen die verlangen naar bevrijding. Chandrakirti  Trisaranasaptati

Dit waren de 38 citaten zoals ZH de XIV Dalai Lama ze bij elkaar heeft gebracht in het boek “Tibetaans Boeddhisme en De Sleutel tot de Weg van het Midden” ( Deventer 1979 ISBN 90 202 45589)